Do głównych czynników wpływających na zachowanie zdrowia w wieku starszym są: aktywność fizyczna, ograniczenie nałogów, kontynuacja nauki, czynny udział w życiu społecznym, utrzymywanie kontaktów rodzinnych, a także przeciwdziałanie osamotnieniu. Nie bez powodu na szczycie tej listy jest aktywność fizyczna, która jest jednym z najważniejszych czynników przeciwdziałających utracie zdrowia u osób starszych i wydłużających okres sprawności. Ma ona wpływ na poprawne funkcjonowanie układu krążenia i układu oddechowego, zwiększa siłę mięśni i ruchomość stawów, a także odgrywa ważną rolę w profilaktyce i leczeniu osteoporozy.
Test domowy: jeśli nie jesteś w stanie ustać stabilnie na 1 nodze dłużej niż 10 sekund, to ryzyko upadku w Twoim przypadku jest wysokie. Należy w tej sytuacji rozważyć konsultację fizjoterapeutyczną!
Zasadniczym specyficznym celem rehabilitacji osób w wieku podeszłym jest zwykle przywrócenie zdolności do samodzielnej egzystencji, która została utracona w wyniku choroby, wypadku czy zabiegu chirurgicznego. W odróżnieniu od rehabilitacji osób młodych, w której dąży się z reguły do pełnego odtworzenia utraconych funkcji, rehabilitacja ludzi starszych często koncentruje się na opanowaniu w jak najszerszym zakresie podstawowych czynności codziennych, a więc dbania o wygląd zewnętrzny, mycia się, kąpania, korzystania z toalety, ubierania się, przemieszczania i jedzenia. Drugą grupą codziennych aktywności – niekoniecznych już do samodzielnej egzystencji – są złożone czynności życia codziennego, a więc gotowanie, sprzątanie, robienie zakupów, samodzielne przyjmowanie leków, gospodarowanie pieniędzmi, korzystanie z telefonu i środków komunikacji. Z pacjentem i jego rodziną warto omówić, które z tych czynności są dla chorego szczególnie ważne czy też niezbędne. Cele podejmowanego postępowania zależą tutaj od konkretnych obowiązków i społecznych ról pacjenta.
Mimo trudności nie należy jednak odstępować od rehabilitacji w tej grupie wiekowej, bowiem nawet najbardziej niesprawne osoby, realizując programy dostosowane do swoich potrzeb, mogą odnosić pewne korzyści m.in. w zakresie funkcjonowania układu sercowo-naczyniowego, utrzymania poziomu glukozy we krwi, poprawy koordynacji ruchowej, równowagi.
Regularnie prowadzona rehabilitacja przynosi także dodatkowe korzyści w zakresie sfery emocjonalnej: redukuje stres i niepokój starszych chorych, poprawia nastrój, samopoczucie i generalnie wywiera pozytywny wpływ na jakość życia. Poza fizyczną i psychiczną sferą funkcjonowania chorzy zyskują także w życiu społecznym. U osób usprawnianych dochodzi bowiem do odzyskiwania pewności siebie, co skutkuje lepszymi możliwościami integracji i pozwala na pełnienie dotychczasowych funkcji.
Dla prawidłowego funkcjonowania osób starszych ogromne znaczenie ma umiejętność samodzielnego i bezpiecznego przemieszczania się. Brak możliwości niezależnego wstawania z pozycji siedzącej czy przenoszenia się z łóżka na wózek skutkuje potrzebą całodobowej opieki i jest jednym z ważnych powodów umieszczania ludzi starszych w placówkach opiekuńczych. Konieczny jest więc tutaj odpowiedni trening skoncentrowany na przywracaniu lub utrzymywaniu tych czynności, szczególnie u pacjentów z objawami neurologicznymi czy po zabiegach chirurgicznych. Do tego celu zaleca się wykorzystywanie sprzętu i pomocy technicznych nie tylko ułatwiających pacjentowi wstawanie i chodzenie, ale także zmniejszających ryzyko urazów u chorych.
Podstawowe cele treningu:
- Poprawa koordynacji i kontroli równowagi oraz mechanizmów odpowiedzialnych za jej utrzymanie
Odpowiednio prowadzone programy terapeutyczne pozwalają na istotną redukcję liczby upadków. Jedną z form postępowania może być trening sensomotoryczny, który korzystnie wpływa na przewodnictwo nerwowo-mięśniowe oraz usprawnienie procesów w ośrodkowym układzie nerwowym.
- Wzrost siły mięśniowej
Ważne miejsce w aktywności osób starszych powinien zajmować trening siłowy, którego celem jest hamowanie sarkopenii (sarkopenia – spadek masy mięśniowej oraz związane z tym zmniejszenie siły) oraz zaburzeń funkcjonalnych będących jej konsekwencją.
- Poprawa zakresów ruchomości
Poza dbałością o siłę mięśniową, należy także pamiętać o dążeniu do utrzymywania bądź odzyskania prawidłowych zakresów ruchomości. Jest to istotne ale jednocześnie i trudne, ponieważ z wiekiem dochodzi do pogorszenia ruchomości a często są to wieloletnie zaniedbania, które wymagają cierpliwości i regularności w ćwiczeniach.
- Poprawa wydolności
Aktywności ukierunkowane na poprawę wydolności powinny być dostosowane do indywidualnych możliwości oraz upodobań. Ważne aby poza aspektem fizycznym, aktywność wpływała pozytywnie na psychikę, dlatego istotne jest aby czerpać z niej przyjemność.
- Stymulacja układu kostnego – profilaktyka osteoporozy
Niezbędnym elementem profilaktyki osteoporozy jest aktywność fizyczna, która ma za zadanie wzmacniać osłabione kości. Każdy rodzaj aktywności wykonywanej w pozycji stojącej wpływa korzystnie na wzmacnianie mięśni i kości dolnej połowy ciała.
